BHV- en ontruimingsoefeningen

Menselijk gedrag bij brand rampzalig

Psychologisch onderzoek (zie hieronder) onderstreept het belang van regelmatig oefenen.

'Bij vlammen gewoontedier'
Als er brand uitbreekt, vormen in Nederland niet zozeer de eigenschappen van het gebouw de bottleneck, maar het gedrag van mensen. Dat stelt onderzoekster Margarethe Kobes in het vaktijdschrift van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) De Psycholoog.
Met voldoende nooduitgangen ben je er niet: mensen moeten er ook nog gebruik van maken. En mensen, gewoontedieren die we zijn, vluchten liever via de bekende hoofduitgang dan dat we de nooduitgang nemen.

Onlogisch menselijk gedrag
Kobes, verbonden aan het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV), analyseerde het gedrag van mensen bij incidenten en heeft tal van voorbeelden van onlogisch menselijk gedrag bij brand. “We vluchten vaak niet via de kortste route naar buiten, reageren niet op een brandalarm, verlaten een ruimte pas na een veel te lange tijd en als we vluchten doen we dat niet zo snel mogelijk via de dichtstbijzijnde uitgang, maar lopen we heen en weer. En soms passeren we de een na de andere nooduitgang om uiteindelijk via de hoofduitgang naar buiten te gaan.’

Klik hier voor meer informatie over het artikel van onderzoekster Margarethe Kobes op de website van het Nederlands Instituut van Psychologen NIP.

Laten we eerlijk zijn: in de meeste organisaties gebeurt het niet zo gek vaak dat de BHV daadwerkelijk moet worden ingezet bij een calamiteit of dat het gehele gebouw moet worden ontruimd. Dus heeft men daar logischerwijs ook niet zoveel ervaring mee. Wat dan rest is het zo goed mogelijk voorbereid zijn. De meest ideale situatie om ervaring op te doen is oefenen in een levensechte, maar veilige en gecontroleerde oefenomgeving. Met echt vuur om de hitte die van oplaaiend vuur afstraalt te voelen en te leren om, desondanks, op de vlammen af te stappen en op te treden. Acteurs en Lotusslachtoffers, bedreven in educatieve rollenspellen (Crisiact) kunnen worden ingezet als extra uitdaging tijdens de ontruiming.

Algehele ontruimingsoefening
Kent u op uw werk de voor u beste vluchtroute? Dat is namelijk vaak een heel andere route dan die u gebruikt bij het binnenkomen. Regelmatig oefenen is het advies om ervaring op te doen en de BHV-organisatie met alle bedachte plannen en ingestelde procedures in de praktijk te testen.
Anderzijds wordt zo’n oefening meestal maar één of twee keer per jaar georganiseerd. Dus is het daarbij zaak de oefening zo goed mogelijk voor te bereiden en zorgvuldig uit te voeren om er het hoogste rendement uit te halen.

Prikkeloefening
Met een klein aantal BHV'ers worden op verschillende plaatsen in het pand, en met steeds weer andere BHV'ers, bepaalde scenario's geoefend. Doel is te leren om snel te kunnen omschakelen van medewerker naar BHV'er en direct handelend te kunnen optreden.

Objectoefening
Als voorbereiding op een algehele ontruimingsoefening kan met een objectoefening worden gestart. Tijdens deze oefening wordt met uw BHV-organisatie een brand- en/of ongevallenscenario geoefend. Ergens in het pand, bijvoorbeeld in een technische ruimte of kelder, zodat de andere medewerkers zo weinig mogelijk hinder ondervinden van de oefening.

Onze visie en werkwijze
Vanuit de visie van Crisicom heeft een oefening alleen zin als de BHV-organisatie daar aan toe is. Wanneer u van tevoren al weet dat alles fout zal gaan, hoeft u dus niet te oefenen en kunt u uw tijd en budget beter eerst spenderen aan een goed voorbereide BHV-organisatie. Daarom starten wij een oefentraject altijd eerst met een intakegesprek: hoe staat de BHV-organisatie ervoor en op welk niveau wilt u oefenen? En, als er een oefening komt, wat zijn dan de leerdoelen voor die oefening? Dit zijn belangrijke vragen voor de opzet van de oefening, het uit te rollen scenario en de inzet van mensen en middelen. Naar aanleiding van de voorbespreking ontvangt u een voorstel met de opzet voor de oefening(en), inclusief stappenplan met tijdpad en kosten. Bij goedkeuring van het voorstel ontvangt u een uitgewerkt draaiboek. De (realistische!) oefening wordt vervolgens door ons op professionele wijze verzorgd zoals we dat in het voorstel hebben afgesproken en in het draaiboek was vastgelegd. Na de oefening volgt de evaluatie met alle betrokkenen en ontvangt u een verslag met conclusies en aanbevelingen. Op deze manier bent u verzekerd van de meest passende oefening voor uw BHV-organisatie met het hoogste rendement.

NEN 4000 Bedrijfshulpverlening
In de arboregelgeving is een aantal jaren geleden flink geschrapt. Onder andere de normstelling voor opleiden en herhalen is losgelaten. Deze is vervangen door de verplichting voor de werkgever om te allen tijde te beschikken over een adequaat functionerende BHV-organisatie. Eind 2006 is daartoe een nieuwe norm opgesteld, de NEN 4000 Bedrijfshulpverlening. Hierin wordt expliciet gesteld dat alleen opleiden niet voldoende is, maar dat er meer geoefend moet worden. Regelmatig oefenen met de specifieke kenmerken van uw locatie zijn essentieel om optimaal voorbereid te zijn op een calamiteit.

Deze norm is bedoeld als instrument voor bedrijven om te zijn voorbereid op incidenten en calamiteiten. Op basis van de RI&E worden de risico's in kaart gebracht, waarna op basis van de restrisico's en de maatgevende factoren het BHV-beleid wordt opgesteld. Daartoe zijn in deze norm criteria vastgelegd aan de hand waarvan het BHV-plan wordt opgesteld, dat de basis vormt voor de opzet, het onderhoud en de continue verbetering van de prestaties van de BHV-organisatie. Deze norm is opgezet volgens de systematiek van managementsystemen. De indeling volgt de kwaliteitscyclus PDCA (Plan, Do, Check, Act). Klik hier voor de website van het nationale normalisatie-instituut NEN.